MDERGI/8753A.022

(Ağustos 2018 Sayı 176)

ENGELLILERE, 2828 SAYILI KANUN'A GÖRE ÖZEL BAKIM MERKEZINDE VEYA EVDE BAKIM HIZMETI VERILMESININ ESASLARI

Raşit ULUBEY

İş Hukuku, Sosyal Güvenlik ve İstihdam Uzmanı

Özet

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi hükümlerine ve alt mevzuata dayanılarak özel veya resmi bakım merkezinde veya evde olmak üzere engellilere bakım hizmeti verilmektedir. Bakım ihtiyacı olan engellilere özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti verilmesi karşılığında bakımın yatılı olması halinde 2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 2.358,80 lira, bakımın yatısız günlük 8 saat olması halinde 2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 1.179,40 lira, günlük 4 saat bakılması durumunda 2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 589,70 lira bakım hizmeti bedeli ödenmektedir. Bakıma ihtiyacı bulunan engellilere, engellinin veya akrabasının ikametgahında bakım hizmeti veren akrabaya/vasiye 2018 yılı (Temmuz-Aralık dönemi) için ayda 1.179,40 lira evde bakım desteği ödenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Bakıma ihtiyacı olan engelli, bakım merkezi, bakım hizmeti.

1. Başlangıç

Bakıma ihtiyacı bulunan engellilere yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'na (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) bağlı bakım merkezlerinde veya resmi kurum ve kuruluşların bakım merkezlerinde ya da özel bakım merkezlerinde veyahut engellinin akrabası veya vasisi ya da bakıcı personel tarafından engellinin/akrabasının ikametgahında bakım hizmeti verilebilmekte ya da sosyal yardım yapılabilmektedir.

Buna ilişkin usul ve esaslar, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi ile Bakıma Muhtaç Engellilere Yönelik Resmi Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliği, Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği ve Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği'nin 67. maddesinin ikinci fıkrasıyla yürürlükten kalkan, ancak Kanun'un geçici 1. maddesiyle de evde bakım hizmetlerine ilişkin kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar devam olunacağı belirtilen Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik'te, yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'nın (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın) 04.06.2014 tarihli ve 2014/7 sayılı Genelgesi'nde ve 25.07.2014 tarihli ve 113530 sayılı tamiminde yeni çıkacak yönetmelik çalışmaları tamamlanıncaya kadar 01.07.2014 tarihinden sonra da sosyal yardımlara ilişkin iş ve işlemlerin mevcut yönetmelik ve 6518 sayılı Kanun değişikliğiyle getirilen yeni hükümler çerçevesinde halihazırda yapmış oldukları uygulamalara paralel olarak yürütülmesi gerektiği) düzenlenmiş bulunmaktadır.

Bu makalemizde engellilere özel/resmi bakım merkezinde veya evde bakım hizmeti verilmesinin usul ve esasları ele alınıp, değerlendirilecektir.

2.Kimler Bakıma İhtiyacı Olan Engelli Olarak Tanımlanmakta?

Engellilik sınıflandırmasına göre engelliler için sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek durumda olduğu sosyal inceleme raporu ile belirlenen kişiler "Bakıma İhtiyacı Olan Engelli" olarak tanımlanmaktadır.

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek 7. maddesinin uygulanması açısından; her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler esas alınmak suretiyle hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3'ünden daha az olduğu tespit edilen engelliler, bakıma ihtiyacı bulunan engellilerdir.

Örnek; 2017 yılında 1.777,50 liralık aylık brüt ve 1.270,85 lira aylık net asgari ücrete göre kişi başına düşen aylık gelir tutarı 847,23 liradan az olan; 2018 yılında 2.029,50 liralık aylık brüt ve 1.450,91 liralık aylık net asgari ücrete göre kişi başına düşen aylık gelir tutarı 967,27 liradan az olan engelliler bakıma ihtiyacı bulunan engelli kapsamına girmektedir.

Kişi başına düşen gelir hesaplanırken, şehir dışında öğrenim gören çocuk olması durumunda bu çocuk da dahil olmak üzere aralarında akrabalık bağı bulunan, adrese dayalı nüfus kayıt sistemine göre aynı konuta kaydedilmiş kişi veya kişilerden sosyal inceleme raporu ile birlikte yaşadığı tespit olunanlar, hane kapsamında değerlendirilmektedir.

Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması durumunda, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi olarak dikkate alınmaktadır.

Örneğin, 5 kişilik bir ailede bakıma ihtiyacı bulunan engelli sayısının 2 olması halinde, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler esas alınmak suretiyle kişi başına düşen ortalama gelir 5+1= 6 rakamına bölünmek suretiyle bulunacaktır.

Her türlü gelirler dikkate alınmak suretiyle 2018 yılında hanenin aylık toplam gelirinin 2.200 lira olduğu varsayıldığında, bu ailenin kişi başına düşen aylık net geliri 2.200/6= 366,6 lira olarak ortaya çıkacağından bu ailenin 2 çocuğu da bakıma ihtiyacı bulunan engelli kapsamına girmektedir.

3.Bakım İhtiyacı Olan Engellilere Bakım Hizmetlerinin Verilmesi

Bakım ihtiyacı olan engellilere 18 yaşından büyük veya küçük olup olmadıklarına bakılmaksızın bakım hizmetleri 4 şekilde verilmektedir.

a) Bakıma ihtiyacı bulunan engellinin veya yasal temsilcisinin talep etmesi ve kapasitenin uygun olması hâlinde, bakım hizmetleri yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'na (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) bağlı sosyal hizmet kuruluşlarından alınabilmektedir.

b) Bakıma ihtiyacı olan engellinin veya yasal temsilcisinin talep etmesi ve merkezin kabul etmesi hâlinde, bakım hizmeti yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'nın (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) izni ile açılmış olan diğer resmî kurum ve kuruluşlara ait sosyal hizmet kuruluşlarından alınabilmektedir.

Bu durumda bakıma ihtiyacı bulunan engellilere sunulan bakım hizmeti ücreti, söz konusu merkeze yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından aylık olarak ödenmektedir.

c) Bakıma ihtiyacı bulunan engellinin veya yasal temsilcisinin talep etmesi ve özel bakım merkezinin kabul etmesi hâlinde, bakım hizmeti yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'nın (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) izni ile açılmış olan özel sosyal hizmet kuruluşlarından/ merkezlerinden alınabilmektedir.

Bu durumda bakıma ihtiyacı bulunan engellilere sunulan bakım hizmeti karşılığında, bakım ücreti merkeze yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından aylık olarak ödenmektedir.

ç) Bakım hizmetlerinin bakıma ihtiyacı olan engellinin akrabası veya bakıcı personel tarafından ikametgâhında verilmesi: Bakıma ihtiyacı bulunan engellinin veya yasal temsilcisinin talep etmesi hâlinde, bakım hizmeti yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'nın (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın) denetim ve rehberliğinde bakıma ihtiyacı bulunan engellinin akrabası, vasisi veya bakıcı personel tarafından bakıma ihtiyacı bulunan engellinin veya akrabasının ikametgâhında verilebilmektedir.

Bu durumda bakıma ihtiyacı bulunan engellilere sunulan bakım hizmeti ücreti, bakıma ihtiyacı bulunan engellinin akrabasına veya bakıcı personeli istihdam eden bakım merkezine yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından aylık olarak ödenmektedir.

4. Bakım İhtiyacı Bulunan Engellilere Özel Bakım Merkezlerinde Hizmet Verilmesi

Gündüzlü hizmet veren özel bakım merkezleri haftanın 6 günü mesai saatleri içinde olmak üzere, yatılı hizmet veren özel bakım merkezleri ise ulusal bayram ve genel tatil günleri ile hafta tatil günleri de dahil olmak üzere 7 gün 24 saat esasına göre çalışmaktadır.

Sağlık meslek liselerinin anestezi teknisyenliği, tıbbi görüntüleme teknisyenliği, tıbbi laboratuvar teknisyenliği, tıbbi sekreterlik, acil tıp teknisyenliği, ortopedik protez ve ortez teknisyenliği, çevre sağlığı teknisyenliği, diş protez teknisyenliği ve benzeri bölümleri hariç diğer bölümlerden mezun olan, liselerin çocuk gelişimi ve eğitimi, engelli veya yaşlı bakımı bölümü ile bu bölümlerin ön lisans programları mezunu olan ya da Milli Eğitim Bakanlığı onaylı asgari 400 saatlik Engelli Bakım, Yaşlı Bakım, Yaşlı ve Hasta Refakatçisi modüler programı veya yükseköğretim kurumlarının aynı amaçlı, eşdeğer eğitim programlarından sertifika alan kişi bakıcı personel olarak adlandırılmaktadır.

Özel bakım merkezlerinde sunulacak yatılı bakım hizmetinin tatil günleri dâhil haftanın 7 günü verilmesi söz konusudur.Gündüzlü bakım merkezlerinde sunulacak 8 saatlik tam gün, 4 saatlik yarım gün ve gündüzlü veya yatılı bakım merkezlerinde istihdam edilen bakıcı personel tarafından engelli bireyin ikametgâhında sunulacak günde 3 saatlik evde bakıma destek hizmetlerinin haftanın 6 günü, ulusal bayram ve genel tatil günleri hariç olmak üzere verilmesi gerekir.

Gündüzlü veya yatılı bakım merkezlerinde istihdam edilen bakıcı personel tarafından engelli bireyin ikametgâhında sunulacak günde 3 saatlik evde bakıma destek hizmetlerinde bakıcı personel bir günde en çok 3 engelli bireye hizmet verebilecektir. Ancak, bir bakıcı personelin haftalık toplam çalışma süresi, yıllık fazla çalışma süresi dahilinde yaptırılacak fazla çalışmalar hariç, 4857 Kanunun 63. maddesinde belirtilen çalışma süresini geçememekte ve bakım hizmetleri ücretlerinin ödenmesinde, haftalık çalışma sürelerine uyulup uyulmadığı takip edilmesi icap etmektedir.

Bakıcı personele fazla çalışma yaptırılmasından dolayı yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) tarafından ilave bakım ücreti ödenmesi mevzubahis değildir.

5. Özel Bakım Merkezlerine Ödenecek Bakım Hizmeti Bedeli

a) Yatılı bakım merkezlerinden 24 saat süreyle yatılı bakım hizmeti alan her bir bakım ihtiyacı olan engelli için özel bakım merkezine her ay 20.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunan tutar (2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde memur maaş katsayısının 0,11794 olduğu dikkate alındığında 2.358,80 lira),

b) Gündüzlü bakım merkezlerinden, günde 8 saat süreyle tam gün hizmet alan bakım ihtiyacı olan engelli birey için kişi başına 10.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutar (2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde memur maaş katsayısının 0,11794 olduğu dikkate alındığında 1.179,40 lira),

c) Gündüzlü bakım merkezlerinden, günde 4 saat süreyle yarım gün bakım hizmeti bakım ihtiyacı olan engelli birey için kişi başına 10.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutarın yarısı (2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde memur maaş katsayısının 0,11794 olduğu dikkate alındığında 589,70 lira),

ç) Gündüzlü veya yatılı bakım merkezlerinde istihdam edilen bakıcı personel tarafından ihtiyacı olan engelli bireyin ikametgahında günde 3 saat süreyle hizmet alan engelli birey için bakım merkezine 10.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutar (2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde memur maaş katsayısının 0,11794 olduğu dikkate alındığında 1.179,40 lira),

aylık bakım ücreti olarak ödenmektedir.

6.Resmî Kurum ve Kuruluşlara Ait Bakım Merkezlerine Ödenecek Bakım Hizmeti Bedeli

Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği'nin 67. maddesinin ikinci fıkrasıyla yürürlükten kaldırılan Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik'in "Bakım ücretleri" başlıklı 13. maddesine göre, bakıma ihtiyacı bulunan engellilere resmi kurum ve kuruluşların bakım merkezlerinde hizmet verilmesi durumunda;

a) Yatılı bakım merkezlerinden, günde 24 saat süreyle bakım hizmeti alan bakıma ihtiyacı bulunan engelliler için 2 aylık net asgari ücret tutarında (2018 yılında 1.450,91 x 2 = 2.901,82 lira),

b) Gündüzlü bakım merkezlerinden, günde 8 saat süreyle tam gün hizmet alan bakıma ihtiyacı bulunan engelliler için bir aylık net asgari ücret tutarında (2018 yılında 1.450,91 lira),

c) Gündüzlü bakım merkezlerinden, günde 4 saat süreyle yarım gün bakım hizmeti alan bakıma ihtiyacı bulunan engelliler için bir aylık net asgari ücretin yarısı tutarında (2018 yılında 725,45 lira),

ç) Gündüzlü veya yatılı bakım merkezlerinde istihdam edilen bakıcı personel tarafından bakıma ihtiyacı bulunan engellinin ikametgâhında günde üç saat süreyle hizmet alan bakıma ihtiyacı olan engelliler için bakım merkezine bir aylık net asgari ücret tutarında (2018 yılında 1.450,91 lira),

bakım hizmeti bedeli yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından ödenmesi gerekmekteydi.

Bakıma ihtiyacı bulunan engellilere resmi kurum ve kuruluşların bakım merkezlerinde hizmet verilmesi durumunda; bakım ücretleri uygulaması, yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından ödenecekler hariç olmak üzere, merkezde sunulacak hizmetler karşılığında ücret alınmasına veya alınmamasına ya da alınacak ücretin tutarına ilişkin esaslar, resmî kurum veya kuruluşların tabi olduğu genel hükümler çerçevesinde, bu kurum veya kuruluşlar tarafından belirlenmektedir.

Bakıma muhtaç engellinin bakım ücretinin kendisi veya ailesi tarafından ödenmesi hâlinde; bakım ücreti, bakım hizmetlerin sunulmasını müteakiben aylık olarak alınmaktadır. Ücretin tahsiline ilişkin olarak belge düzenlenmesi gerekir.

Bakıma muhtaç engellinin bakım ücretinin yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) il müdürlüğü tarafından ödenecek olması hâlinde; bakım ücretinin mevzuat hükümlerine göre ödenmesi icap eder.

7. Bakım Hizmetinin Bakıma İhtiyacı Bulunan Engellinin Akrabası veya Vasisi Tarafından Verilmesi

Bakıma ihtiyacı bulunan engellinin veya akrabasının ya da vasisinin resmi veya özel bakım merkezinden bakım hizmeti almayı istememesi durumunda bakım hizmeti; bunu üstlenecek engellinin akrabasının bakım hizmetini vermeyi talep etmesi ve bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin uygun görmesi şartıyla engellinin akrabası tarafından evde bakım hizmeti verilmektedir.

Şayet engellinin bakımını üstlenecek akrabası bulunamaması halinde ise vasinin; vasisinin bakım hizmetini vermeyi talep etmesi ve bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin uygun görmesi şartıyla, vasi akraba kabul edilerek bakıma ihtiyacı bulunan engelliye evde bakım hizmeti verebilmekte ve bu hizmet karşılığında bakım ücreti alabilmektedir.

Bir akrabanın, bakıma ihtiyacı olan bir engelliye veya bakmakla yükümlü olunan bireyler tanımındaki aynı evde yaşayan bakıma ihtiyacı bulunan iki engelliye bakım hizmeti verebilmesi mümkündür.

Evde bakım hizmeti ücreti engel oranı %50 ve üzerinde olan ağır engellilerin evde bakımını üstlenen akraba veya vasiye verilmektedir.

Evde bakım hizmeti ücreti olarak bakıma ihtiyacı bulunan engelliye bakan akraba veya vasiye ayda 10.000 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutarda (2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde memur maaş katsayısının 0,11794 olduğu dikkate alındığında 1.179,40 lira) ödeme yapılmaktadır.

8. Sonuç

Bakıma ihtiyacı bulunan engellilere 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi ile Bakıma İhtiyacı bulunan Bakıma İhtiyacı bulunan Engellilere Yönelik Resmi Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliği, Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği ve Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği'nin 67. maddesinin ikinci fıkrasıyla yürürlükten kalkan ancak, geçici 1. maddesiyle de evde bakım hizmetlerine ilişkin Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar devam olunacağı belirtilen Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yeni adıyla Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı'na (eski adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) bağlı bakım merkezlerinde veya resmi kurum ve kuruluşların bakım merkezlerinde ya da özel bakım merkezlerinde veyahut da engellinin akrabası veya vasisi ya da bakıcı personel tarafından engellinin/akrabasının ikametgahında bakım hizmeti verilebilmekte ya da sosyal yardım yapılabilmektedir.

Bakıma ihtiyacı bulunan engellilere, engellinin veya akrabasının ikametgahında bakım hizmeti veren akrabaya/vasiye 2018 yılı (Temmuz-Aralık dönemi) için ayda 1.179,40 lira evde bakım desteği ödenmektedir.

Bakım ihtiyacı olan engellilere özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti verilmesi karşılığında ise bakımın yatılı olması halinde2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 2.358,80 lira, bakımın yatısız günlük 8 saat olması halinde 2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 1.179,40 lira, günlük 4 saat bakılması durumunda 2018 yılı Temmuz-Aralık döneminde aylık 589,70 lira bakım hizmeti bedeli ödenmektedir.

Kaynakça

-2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu

-Bakıma Muhtaç Engellilere Yönelik Resmi Kurum ve Kuruluşlar Bakım Merkezleri Yönetmeliği

-Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği

----------o----------